Through the Eyes of the Myanmar Person

The first sound you hear as morning arrives over Yangon is the soft, waving note of a saung-gauk (harp) strikinga single string in a nearby monastery, mingled with the distant recitation of a monk and the scent of freshmohinga (fish soup with rice noodles) and tea drifting from a street stall. That harp-sound carries our story backto a time of pagodas and rivers, when we lived as the people of Myanmar. Our ancestors built the ShwedagonPagoda that reflected the sun, the thousands of stupas in Bagan that filled the horizon, cities like Mandalay andAva where kings ruled with wisdom. The Bamar, Shan, Karen, Mon, Rakhine, and other peoples lived in harmonywith the Irrawaddy as mother and the mountains as father: farmers who grew rice in the delta, monks whomeditated in monasteries, communities where Buddhism calmed the soul and hospitality was sacred. Everyfamily knew the Jataka tales, the feasts of Thingyan where water was poured for purification, the bond strongerthan time. That was our golden time: a land of pagodas, rivers, and jungle, where people lived with the dhammaas guide and nature as temple, connected by faith and simplicity.

But then came the wave from outside, like a storm rising from the west. The British colonized us in the 19thcentury, called us Burma, plundered our wealth, tried to break us. Independence in 1948 brought Aung San –hope that was murdered – and then decades of military dictatorship. The uprisings of 1988, the SaffronRevolution in 2007, the Rohingya crisis in 2017: tens of thousands dead, villages burned, families fleeing. The2021 coup brought the army back, civilian casualties, prisons full of dreamers. Every family knew the loss: abrother who fell in the protests, a child who learned freedom was forbidden, a culture held in secret. The smell ofsmoke, the silence after shots, the emptiness in the streets of Yangon.

From that depth rises a pride that is deep and resilient. The saung-gauk that still plays ragas, the mohingashared with love, the pagodas that still stand. Our people laughing through pain, our youth rising for a betterland, our bond stronger than oppression. We have found our voice again: hope still burning along the Irrawaddy,unity growing in the shadows.

Yet the truth colors magenta like a sunset over Bagan. The scars remain: the dictatorship that continues, refugeeflows, poverty in the villages, memory of the revolutions. The outside world buys our tourism and our jade, butoften does not feel the depth of a people who never broke.

Still, we remember in silence: around the saung-gauk where music is made, during Independence Day on 4January when we raise our flag, in the pagodas where the spirits still speak – never forgetting who we were. Wetell our children of the old kingdoms and of Aung San, of the river and the mountains, so they know: we wereconnected and strong before we were challenged.

And yet… the saung-gauk continues, soft and waving, like a promise drifting over the river. That is our secret: wehave suffered under colonization, dictatorship, and violence, but first we were a land of pagodas and wisdom.For our children we build no walls, but a monastery square where everyone may meditate. How do we let thatstring-sound bring hope to everyone again? How does Myanmar remain a home of silence and resilience?

January 2026

Manna Ori

မြန်မာလူမျိုး၏ မျက်စိမှတဆင့်

ရန်ကုန်မြို့ပေါ်မှာ နံနက်ရောက်လာတဲ့အခါ ပထမဆုံး ကြားရတဲ့ အသံက အနီးနားက ဘုန်းကြီးကျောင်းထဲက ဆောင်းဂေါက် တစ်ကြိုးတည်း တီးခတ်နေတဲ့ နူးညံ့ပြီး လှိုင်းထနေတဲ့ အသံ၊ ဝေးကွာတဲ့ ဘုန်းကြီးရဲ့ ရွတ်ဆိုမှုနဲ့ လမ်းဘေး ဆိုင်ကလေးက ထွက်လာတဲ့ မိုဟင်ဂါ (ငါးဟင်းချို ဆန်ကြော်နဲ့) နဲ့ လက်ဖက်ရည်ရဲ့ အနံ့ ရောယှက်နေတယ်။ ဒီ ဆောင်းဂေါက် အသံက ကျွန်တော်တို့ ဇာတ်လမ်းကို စေတီပုထိုးတွေ မြစ်တွေ ရှိခဲ့တဲ့ အချိန်ဆီ ပြန်ခေါ်သွားတယ်၊ ကျွန်တော်တို့ မြန်မာ လူမျိုး အဖြစ် နေထိုင်ခဲ့တဲ့ အချိန်။ ကျွန်တော်တို့ ဘိုးဘွားတွေ ရွှေတိဂုံ စေတီ နေရောင်ကို ရောင်ပြန်ဟပ်ခဲ့တယ်၊ ပုဂံ စေတီပုထိုးထောင်ပေါင်း များစွာ မိုးကုပ်စက်ဝိုင်း ဖြည့်ခဲ့တယ်၊ မန္တလေး နဲ့ အင်းဝ လို မြို့တွေမှာ ဘုရင်တွေ ပညာရှိစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့တယ်။ ဗမာ၊ ရှမ်း၊ ကရင်၊ မွန်၊ ရခိုင် နဲ့ အခြားလူမျိုးတွေ ဧရာဝတီ မိခင်နဲ့ တောင်တန်းတွေ ဖခင်အဖြစ် သဘာဝနဲ့ သဟဇာတ ရှိခဲ့တယ်။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်မှာ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးတဲ့ လယ်သမားတွေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာ တရားထိုင်တဲ့ သံဃာတွေ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝိညာဉ်ကို ငြိမ်သက်စေတဲ့ အသိုင်းအဝိုင်း၊ ဧည့်ဝတ်ကို သန့်ရှင်းတယ်လို့ ယုံကြည်ခဲ့တယ်။ မိသားစု တစ်စုစီက ဇာတကတ္ထုတွေ၊ သင်္ကြန်ပွဲမှာ ရေသပ္ပါယ်ချင်း သန့်စင်မှု၊ အချိန်ထက် ပိုသန်မာတဲ့ ချစ်ခင်မှုကို သိခဲ့တယ်။ ဒါက ကျွန်တော်တို့ ရွှေခေတ်ပဲ။ စေတီ၊ မြစ်နဲ့ တောတောင်ရှိတဲ့ နိုင်ငံ၊ ဓမ္မကို လမ်းညွှန်အဖြစ်၊ သဘာဝကို ဘုရားကျောင်းအဖြစ် ယုံကြည်ခဲ့တယ်၊ ယုံကြည်မှုနဲ့ ရိုးရှင်းမှုနဲ့ ချိတ်ဆက်ခဲ့တယ်။

ဒါပေမဲ့ အပြင်က လှိုင်းကြီး အနောက်ဘက်က လေပြင်းလို ရောက်လာတယ်။ ဗြိတိသျှ တွေ ၁၉ ရာစုမှာ ကိုလိုနီ လုပ်ခဲ့တယ်၊ ဗမာ လို့ ခေါ်ခဲ့တယ်၊ ကျွန်တော်တို့ ချမ်းသာမှုကို လုယူခဲ့တယ်၊ ကျွန်တော်တို့ကို ခွဲချင်ခဲ့တယ်။ ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေး အောင်ဆန်း ယူဆောင်လာခဲ့တယ် – အသတ်ခံရတဲ့ မျှော်လင့်ချက် – နောက်ပိုင်း စစ်အာဏာရှင်စနစ် ဆယ်စုနှစ်များစွာ။ ၁၉၈၈ အထွက်အတက်၊ ၂၀၀၇ ဝတ်ရုံလှိုင်း တော်လှန်ရေး၊ ၂၀၁၇ ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်း၊ သောင်းနဲ့ချီတဲ့ သေဆုံးမှု၊ ရွာတွေ မီးရှို့ခံရမှု၊ မိသားစုတွေ ထွက်ပြေးမှု။ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှု စစ်တပ်ကို ပြန်ယူလာခဲ့တယ်၊ အရပ်သား သေဆုံးမှု၊ အိပ်မက်မက်သူတွေ ပြည့်နှက်နေတဲ့ အကျဉ်းထောင်တွေ။ မိသားစု တစ်စုစီက ဆုံးရှုံးမှုကို သိခဲ့တယ်။ ဆန္ဒပြပွဲမှာ ကျဆုံးတဲ့ ညီ၊ လွတ်လပ်ရေး တားမြစ်ခံရတယ်လို့ သင်ယူခဲ့တဲ့ ကလေး၊ လျှို့ဝှက်စွာ ရှင်သန်ခဲ့တဲ့ ယဉ်ကျေးမှု။ မီးခိုးနံ့၊ ပစ်ခတ်ပြီးနောက် တိတ်ဆိတ်မှု၊ ရန်ကုန်လမ်းများမှာ အလွတ်ကျန်ရစ်မှု။

ဒီ နက်ရှိုင်းမှုကနေ နက်ရှိုင်းပြီး ခံနိုင်ရည်ရှိတဲ့ ဂုဏ်ယူမှု ထွက်လာတယ်။ ဆောင်းဂေါက် ရဂါးတွေ ဆက်တီးနေတယ်၊ ချစ်ခင်စွာ မျှဝေတဲ့ မိုဟင်ဂါ၊ ရပ်တည်နေဆဲ စေတီပုထိုးတွေ။ နာကျင်မှုကို ကျော်လွှားပြီး ရယ်မောတဲ့ လူတွေ၊ ပိုကောင်းတဲ့ နိုင်ငံအတွက် ထွက်ရပ်တဲ့ လူငယ်တွေ၊ ဖိနှိပ်မှုထက် ပိုသန်မာတဲ့ ချစ်ခင်မှု။ ကျွန်တော်တို့ အသံကို ပြန်ရခဲ့တယ်။ ဧရာဝတီ တစ်လျှောက် ဆက်လက်လောင်ကျွမ်းနေတဲ့ မျှော်လင့်ချက်၊ အရိပ်ထဲ ကြီးထွားလာတဲ့ စည်းလုံးမှု။

ဒါပေမဲ့ အမှန်တရားက ပုဂံ အပေါ်မှာ နေဝင်ချိန်လို မဂ္ဂန်တာ အရောင်သန်းတယ်။ ဒဏ်ရာတွေ ကျန်ရှိနေတယ်။ ဆက်လက်ရှိနေတဲ့ အာဏာရှင်စနစ်၊ ဒုက္ခသည်စီးဆင်းမှု၊ ရွာတွေမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ တော်လှန်ရေးတွေ မှတ်ဉာဏ်။ အပြင်ကမ္ဘာက ကျွန်တော်တို့ ခရီးသွားလုပ်ငန်း နဲ့ ကျောက်စိမ်းကို ဝယ်ယူတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ဘယ်တုန်းကမှ မကွဲခဲ့တဲ့ လူမျိုးရဲ့ နက်ရှိုင်းမှုကို ခံစားရတာ ရှားတယ်။

ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ တိတ်ဆိတ်စွာ မှတ်မိနေတယ်။ ဂီတဖန်တီးတဲ့ ဆောင်းဂေါက် ပတ်လည်၊ ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် လွတ်လပ်ရေးနေ့မှာ အလံ မြှောက်တဲ့ အချိန်၊ စေတီပုထိုးတွေမှာ ဝိညာဉ်တွေ ဆက်ပြောနေတဲ့ နေရာ – ကျွန်တော်တို့ ဘယ်သူတွေ ဖြစ်ခဲ့လဲ ဘယ်တော့မှ မမေ့ဘူး။ ကျွန်တော်တို့ ကလေးတွေကို ရှေးခေတ် နိုင်ငံတွေ၊ အောင်ဆန်း အကြောင်း၊ မြစ်နဲ့ တောင်တန်းတွေ အကြောင်း ပြောပြတယ်၊ သူတို့ သိဖို့အတွက်။ စိန်ခေါ်မှု မရောက်ခင် ကျွန်တော်တို့ ချိတ်ဆက်ပြီး သန်မာခဲ့တယ်။

ဒါပေမဲ့ ဆောင်းဂေါက် ဆက်တီးနေတယ်၊ နူးညံ့ပြီး လှိုင်းထနေတယ်၊ မြစ်ပေါ်မှာ မျောပါနေတဲ့ ကတိတစ်ခုလို။ ဒါက ကျွန်တော်တို့ လျှို့ဝှက်ချက်ပဲ။ ကျွန်တော်တို့ ကိုလိုနီ၊ အာဏာရှင်စနစ် နဲ့ အကြမ်းဖက်မှု အောက်မှာ ခံစားခဲ့ရတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ပထမဆုံး ကျွန်တော်တို့ စေတီ နဲ့ ပညာရှိ နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ကျွန်တော်တို့ ကလေးတွေအတွက် နံရံ မဆောက်ဘူး၊ လူတိုင်း တရားထိုင်နိုင်တဲ့ ဘုန်းကြီးကျောင်း လူများရာ နေရာ ဆောက်တယ်။ ဒီ ကြိုးအသံ က လူတိုင်းကို မျှော်လင့်ချက် ပြန်ယူဆောင်လာအောင် ဘယ်လို လုပ်မလဲ။ မြန်မာ နိုင်ငံ တိတ်ဆိတ်မှု နဲ့ ခံနိုင်ရည်ရှိတဲ့ အိမ်တစ်လုံး အဖြစ် ဆက်ရှိနေအောင် ဘယ်လို လုပ်မလဲ။

ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆

Manna Ori