Through the Eyes of the Filipino

The first sound you hear as morning arrives over Manila is the soft, rhythmic note of a kulintang gong striking once, mingled with the distant honk of a jeepney and the scent of fresh pandesal and kapeng barako drifting from a nearby home. That kulintang-sound carries our story back to a time of islands and sea, when we lived as the peoples of the Philippines: the Tagalog, Cebuano, Ilocano, Hiligaynon, Waray, Tausug, Maranao, and hundreds of others. Our ancestors built barangays along the coasts, fished with vinta and banca in turquoise waters, grew rice on the Banaue terraces that made the mountains bloom. The Ifugao knew their rice terraces as a wonder of the world, the Maranao their okir art and torogan, the T'boli their t'nalak weaving that told dreams. Every family knew the tales of the babaylan, the feasts of Ati-Atihan and Pahiyas where everyone danced, the bond stronger than the distance between 7,641 islands. That was our golden time: an archipelago of sea and jungle, where people lived in harmony with the ocean as mother and the mountains as father, connected by rhythm, art, and hospitality.

But then came the wave from outside, like a storm rising from the sea. The Spanish colonized us for 333 years from 1521, made us a colony of sugar and tobacco, tried to make us Catholic. The Americans took us in 1898 after the Philippine-American War, brought education but also suppression. Every family knew the loss: an ancestor who fought in the 1896 revolution with Rizal and Bonifacio, a child who learned freedom was forbidden, a culture that blended to survive. The Japanese occupation in 1942–1945 brought hunger and horrors, independence in 1946 brought hope but also dictatorship under Marcos, People Power revolution in 1986, unrest after. Every family knew the pain, the disappearances, the emptiness in the streets of Manila.

From that depth rises a pride that is warm and resilient. The kulintang that still plays melodies, the adobo prepared with love, the jeepneys that fill the streets with color. Our people laughing through hardship, our youth rising for a better land, our bond stronger than the sea. We have found our voice again: democracy growing, hope burning on the islands.

Yet the truth colors magenta like a sunset over Boracay. The scars remain: poverty in the barangays, emigration of OFWs (overseas Filipino workers), pressure of climate change on our coasts, corruption that sometimes returns. The outside world buys our tourism and our labor, but often does not feel the depth of a people who never broke.

Still, we remember in silence: around the kulintang where music is made, during Independence Day on 12 June when we raise our flag, in the barangays where the spirits still speak – never forgetting who we were. We tell our children of the pre-colonial barangays and of Rizal, of the sea and the mountains, so they know: we were connected and strong before we were challenged.

And yet… the kulintang continues, soft and rhythmic, like a promise drifting over the islands. That is our secret: we have suffered under colonization, dictatorship, and unrest, but first we were a land of islands and rhythm. For our children we build no walls, but a barangay where everyone may gather. How do we let that drum-sound bring hope to everyone again? How does the Philippines remain a home of unity and laughter?

January 2026

Manna Ori

Sa Mata ng Pilipino

Ang unang tunog na maririnig mo kapag sumapit ang umaga sa Maynila ay ang malambot at may ritmong tunog ng kulintang na tumutunog isang beses, halo sa malayong busina ng jeepney at pabango ng bagong lutong pandesal at kapeng barako na nagmumula sa kalapit na bahay. Ang tunog ng kulintang na iyon ang nagdadala ng ating kwento pabalik sa panahon ng mga isla at dagat, nang tayo'y namuhay bilang mga Pilipino: Tagalog, Cebuano, Ilocano, Hiligaynon, Waray, Tausug, Maranao at daan-daang iba pa. Ang ating mga ninuno ay nagtayo ng mga barangay sa baybayin, nangisda gamit ang vinta at banca sa turquoise na tubig, nagtatanim ng palay sa mga hagdan-hagdang bukid ng Banaue na nagpapabunga sa mga bundok. Ang mga Ifugao ay kilala ang kanilang rice terraces bilang wonder ng mundo, ang mga Maranao sa kanilang okir art at torogan, ang mga T'boli sa kanilang t'nalak weaving na nagsasalaysay ng panaginip. Bawat pamilya ay alam ang mga kwento ng babaylan, ang mga pista ng Ati-Atihan at Pahiyas kung saan sumasayaw ang lahat, ang samahan na mas malakas kaysa sa layo ng 7,641 na isla. Ito ang ating ginintuang panahon: kapuluang dagat at gubat, kung saan namuhay ang mga tao kasama ang dagat bilang ina at bundok bilang ama, pinagbuklod ng ritmo, sining at pagiging mapagpatuloy.

Ngunit dumating ang alon mula sa labas, parang bagyong sumasalpok mula sa dagat. Ang mga Kastila ay nang支配 sa atin nang 333 taon mula 1521, ginawa tayong kolonya ng asukal at tabako, sinubukang gawing Katoliko tayo. Ang mga Amerikano ay kinuha tayo noong 1898 pagkatapos ng Digmaang Pilipino-Amerikano, nagdala ng edukasyon ngunit din supresyon. Bawat pamilya ay nakaranas ng pagkawala: ninuno na lumaban sa rebolusyon ng 1896 kasama sina Rizal at Bonifacio, bata na natutong bawal ang kalayaan, kultura na naghalo upang mabuhay. Ang pananakop ng Hapon noong 1942–1945 ay nagdala ng gutom at kalupitan, ang kalayaan noong 1946 ay nagdala ng pag-asa ngunit din diktadura sa ilalim ni Marcos, People Power noong 1986, kaguluhan pagkatapos. Bawat pamilya ay nakaranas ng sakit, pagkawala, katahimikan sa mga kalye ng Maynila.

Mula sa lalim na iyon ay sumisilang ang pagmamalaki na mainit at matibay. Ang kulintang na patuloy na tumutugtog sa mga pista, ang adobong ibinabahagi nang may pagmamahal, ang jeepney na nagdadala sa atin sa gitna ng gulo nang may kulay. Ang ating mga tao na tumatawa kahit sa hirap, ang ating kabataan na bumabangon para sa mas magandang bayan, ang ating samahan na mas malakas kaysa sa dagat. Nahanap na natin ang ating boses: demokrasyang lumalago, pag-asa na nagniningas sa bawat isla.

Ngunit ang katotohanan ay nagiging magenta tulad ng paglubog ng araw sa Boracay. Ang mga peklat ay nananatili: kahirapan sa mga barangay, pag-alis ng mga OFW sa ibang bansa, presyon ng pagbabago ng klima sa ating mga baybayin, korapsyon na minsan ay bumabalik. Ang labas na mundo ay bumibili ng ating turismo at paggawa, ngunit madalas ay hindi nararamdaman ang lalim ng sambayanang hindi kailanman nabali.

Gayunpaman, naaalala natin sa katahimikan: sa paligid ng kulintang kung saan ginagawa ang musika, sa Araw ng Kalayaan noong ika-12 ng Hunyo kapag itinataas natin ang bandila, sa mga barangay kung saan nagsasalita pa ang mga espiritu – hindi natin kailanman malilimutan kung sino tayo. Sinasabi natin sa ating mga anak ang tungkol sa mga pre-kolonyal na barangay at kay Rizal, sa dagat at sa mga bundok, upang malaman nila: tayo ay magkakaugnay at malakas bago tayo hinamon.

At gayunpaman… patuloy ang kulintang, malambot at may ritmo, parang pangako na lumulutang sa kapuluan. Ito ang ating lihim: nagdusa tayo sa ilalim ng kolonisasyon, diktadura at kaguluhan, ngunit una tayong bansang kapuluan at ritmo. Para sa ating mga anak ay hindi tayo nagtatayo ng pader, kundi isang barangay kung saan lahat ay maaaring magsama-sama. Paano natin mapapabalik ang tunog ng kulintang na iyon upang magdala ng pag-asa sa lahat? Paano mananatiling tahanan ng pagkakaisa at tawa ang Pilipinas?

Enero 2026

Manna Ori