Through the Eyes of the North Macedonian

The first sound you hear as morning arrives over Ohrid is the soft, waving note of a gajda blowing a single tone,mingled with the distant tolling of church bells and the scent of fresh tavče gravče and rakija drifting from anearby home. That gajda-sound carries our story back to a time of lakes and mountains, when we lived as thepeople of Macedonia. Our ancestors built cities like Ohrid and Skopje with churches and mosques standing sideby side, grew tobacco and wine in fertile valleys, wove carpets with patterns that told stories. The Macedoniansknew their heroes like Alexander the Great and their Orthodox traditions, the Albanians their language andhospitality, the Turks their bazaars and music. Every family knew the feasts of Ilinden where fires were jumped,the tales of Marko Krale, the bond stronger than differences. That was our golden time: a land of lakes,mountains, and rivers, where people lived in harmony with Lake Ohrid as mother and Šar-planina as father,connected by music, food, and tolerance.

But then came the wave from outside, like a storm rising from north and south. The Ottomans held us forcenturies, the Balkan Wars carved us apart, the Yugoslav federation kept us after 1918. Independence in 1991brought hope with Kiro Gligorov, but also the name dispute with Greece, tensions between Macedonians andAlbanians, political unrest in the 2000s. Every family knew the pain: an ancestor who fought in the uprisings, achild who learned identity could be forbidden, a culture that had to adapt to neighbors and great powers.

From that depth rises a pride that is warm and welcoming. The gajda that still plays in the villages, the tavčegravče prepared with love, the rakija that warms the soul. Our people laughing through hardship, our youth risingfor a better land, our bond stronger than borders. We have found our voice again: the Prespa Agreement in 2018that named us North Macedonia, hope growing along the lake.

Yet the truth colors magenta like a sunset over Lake Ohrid. The scars remain: the name dispute still in memory,tensions between communities, emigration of youth, pressure of a fast-changing world. The outside world buysour tourism and our wine, but often does not feel the depth of a people who never broke.

Still, we remember in silence: around the gajda where music is made, during Independence Day on 8 Septemberwhen we raise our flag, in the villages where the spirits still speak – never forgetting who we were. We tell ourchildren of Alexander and of Gligorov, of the lake and the mountains, so they know: we were connected andstrong before we were challenged.

And yet… the gajda continues, soft and deep, like a promise drifting over the valleys. That is our secret: we havesuffered under occupations, division, and unrest, but first we were a land of lakes and song. For our children webuild no walls, but a lake where everyone may swim. How do we let that string-sound bring hope to everyoneagain? How does North Macedonia remain a home of unity and light?

January 2026

Manna Ori

Преку очите на Северниот Македонец

Првиот звук што го слушаш кога утрото доаѓа над Охрид е мекиот, брановиден звук на гајда што свири една нота, измешан со далечното ѕвонење на црковни ѕвона и мирисот на свежо тавче гравче и ракија што излегува од блиска куќа. Тој звук на гајда ја носи нашата приказна назад во време на езера и планини, кога живеевме како народот на Македонија. Нашите предци градиле градови како Охрид и Скопје со цркви и џамии што стоеле една до друга, одгледувале тутун и вино во плодните долини, ткаеле килими со шари што раскажувале приказни. Македонците ги знаеле своите херои како Александар Велики и нивните православни традиции, Албанците својот јазик и гостопримство, Турците своите базари и музика. Секое семејство знаеше за празниците на Илинден каде се скокало преку оган, за приказните на Марко Крале, за врската што беше посилна од разликите. Тоа беше нашето златно време: земја на езера, планини и реки, каде луѓето живееле во хармонија со Охридското Езеро како мајка и Шар Планина како татко, поврзани преку музика, храна и толеранција.

Но тогаш дојде бран од надвор, како бура што се креваше од север и југ. Османлиите нè држеа со векови, Балканските војни нè расечаа на парчиња, југословенската федерација нè држеше по 1918. Независноста во 1991 донесе надеж со Киро Глигоров, но и спорот за името со Грција, тензии меѓу Македонци и Албанци, политичка нестабилност во 2000-тите. Секое семејство го знаеше болот: предок што се бореше во востанијата, дете што научило дека идентитетот може да биде забранет, култура што мораше да се прилагоди на соседите и големите сили.

Од таа длабочина се крева гордост што е топла и гостопримна. Гајдата што сè уште свири во селата, тавчето гравче подготвено со љубов, ракијата што ја загрева душата. Нашите луѓе што се смеат низ тешкотиите, нашата младина што се крева за подобра земја, нашата врска што е посилна од границите. Го најдовме нашиот глас повторно: Преспанскиот договор во 2018 што нè нарече Северна Македонија, надежта што расте покрај езерото.

Сепак вистината се обоjува во магента како зајдисонце над Охридското Езеро. Лузните остануваат: спорот за името што сè уште е во сеќавање, тензиите меѓу заедниците, емиграцијата на младите, притисокот од брзо менувачкиот свет. Надворешниот свет купува нашиот туризам и вино, но често не ја чувствува длабочината на народ што никогаш не се скрши.

Сепак се сеќаваме во тишина: околу гајдата каде се прави музика, за време на Денот на независноста на 8 септември кога ја креваме нашата знамиња, во селата каде духовите сè уште зборуваат – никогаш не забораваме кои бевме. Им раскажуваме на нашите деца за Александар и за Глигоров, за езерото и планините, за да знаат: бевме поврзани и силни пред да нè предизвикаат.

И сепак… гајдата продолжува, мека и длабока, како ветување што лебди над долините. Тоа е нашата тајна: страдавме под окупации, поделби и немир, но прво бевме земја на езера и песна. За нашите деца не градиме ѕидови, туку езеро каде секој може да плива. Како да го направиме тој звук на гајда повторно да донесе надеж за сите? Како Северна Македонија да остане дом на единство и светлина?

Јануари 2026

Manna Ori